Mensenhaai!

In groepen of alleen

De grote witte haai jaagt alleen. Als hij een prooi aanvalt, trekt de opschudding, of het bloed dat in het water stroomt, al snel de andere haaien aan die zich in een cirkel van 1 km rond de verwonde prooi bevinden. Mensen, die de vele haaien bij elkaar zien, trekken dan al snel de conclusie dat haaien in groepen jagen, maar dat is dus niet zo.

De latijnse naam voor de witte haai is Carcharodon carcharias.
Het is de haai met de slechtste reputatie wat betreft wreedheid. De enorme roofhaai, die schijnbaar zonder enige aanleiding mensen heeft aangevallen en gedood. Het is het reusachtige, op bloed beluste beest uit de legenden, met enorme kaken en angstaanjagende tanden als lange scherpe, gekartelde dolken die goed geschikt zijn voor het afscheuren van grote lappen vlees. De mensenhaai.
Het is een moordmachine die voortdurend op jacht is naar een nieuwe prooi, dat is wat de mythen zeggen.

De verhalen over zijn vraatzucht zijn niet overdreven. Er zijn witte haaien gevangen die ongeveer drie meter waren, maar toen ze werden opengesneden, een hele zeeleeuw bleken te bevatten. Een andere witte haai die niet veel groter was, had een man op van 1,80 meter. Stel je eens voor wat een haai van zes meter kan inslikken. Ondanks alle aandacht die de witte haai krijgt als menseneter, zijn er maar weinig gevallen bekend waarvan bewezen is dat het een aanval van de witte haai betreft. En daarvan zijn er maar weinig met dodelijke afloop. Voorde kust van Californië, waar het dier veel voorkomt, zijn er in de afgelopen dertig jaar vier gevallen met dodelijke afloop geweest. Veel mensen die werden aangevallen, werden slechts één keer gebeten, daarna zwom de haai weer weg. Misschien verdedigde de haai zich alleen maar, want de machtige kaken kunnen alles doden wat ze maar willen.
Van de meeste aanvallen op mensen krijgt de witte haai de schuld. Deze schande verdient het beest niet. Veel aanvallen vinden plaats waar de witte haai bijna nooit voorkomt. Maar hij is het bekendste zeeroofdier, dus krijgt hij de schuld. De aanvallen zijn waarschijnlijk gedaan door agressieve soortgenoten die in de tropen voorkomen.
De witte haai heeft geen moeite om dieren aan te vallen, die dezelfde afmeting hebben als hijzelf.

De bouw

De witte haai ziet er slank, gespierd en gestroomlijnd uit, hij kan dan soms ook een snelheid van 50 km/h halen, dit is ook te danken aan de sterk ontwikkelde staart. De witte haai heeft een kraakbenig skelet en bezit gepaarde borst- en buikvinnen. Het lichaam heeft een torpedo-achtige vorm met een min of meer driehoekige doorsnede (top boven). Hij wordt ongeveeer 7 meter lang, maar er zijn gevallen dat ze 12 meter lang worden. Licht zijn ze ook niet, want ze wegen rond de 2,2 ton. Aan de rugzijde zijn ze grijsblauwachtig van kleur en aan de buikzijde wit, dit zorgt voor een perfecte camouflage in de zee. De kieuwen liggen niet, zoals bij beenvissen, onder een kieuwdeksel, maar in kieuwholten, die elk door een kieuwspleet naar buiten uitmonden. Een haai moet blijven zwemmen om in leven te blijven, want dan stroomt het water langs de kieuwen en verkrijgt hij zuurstof, maar ook omdat haaien geen zwemblaas hebben kunnen ze niet blijven drijven als ze niet zwemmen. De mond zit aan de onderzijde van de kop. Op de kaken bevinden zich één of meer rijen tanden. Als de voorste rijen tanden uitvallen dan worden ze vervangen door tanden van de achterste rijen, die tanden richten zich dan op. De rijen tanden blijven constant aangroeien. De driehoekige, zaagvormige tanden van de witte haai zijn ongeveer 7 cm lang. De witte haai kan met zijn kaken een druk van 8 ton per cm² uitoefenen. Ook de schubben op de huid zijn voorzien van tanden, de zogenaamde placoïdschudden, daardoor is de huid ruw. De witte haai heeft ook het zogenaamde knipvlies, een binnenooglid dat sluit als hij bijt om te voorkomen dat ze gewond raken.

De leefgebieden

De mensenhaai of witte haai is één van de tropische haaien (net als de hamerhaai en de walvishaai). De mensenhaai leeft in wateren van 25 graden of meer. Hij kan per dag grote afstanden afleggen en heeft een seizoengebonden trek. In de winter zijn de meeste tropische haaien dicht bij de evenaar te vinden en in de zomer zwemmen ze ver naar het noorden of zuiden. Ze volgen verschillende waterstromingen en komen vaak in alle tropische zeeën voor.

Leefwijze

Haaien hebben geen zwemblaas. Om op dezelfde diepte te blijven moeten ze in beweging blijven. Als ze niet zouden blijven zwemmen, zouden ze zinken en bovendien verdrinken. De kieuwbogen van de haai zijn duidelijk zichtbaar achter de kop. Haaien moeten altijd met open bek zwemmen, dat is de enige manier om water langs hun kieuwen te laten stromen.
De tanden van de mensenhaai zijn gevaarlijk. Scherpe driehoeken met zijden van zes en een halve centimeter.

De voortplanting

Haaien planten zich traag voort. Ze doen er jaren over voordat ze geslachtsrijp zijn en dan krijgen ze ook nog maar ééns in de twee, drie jaar een beperkt aantal jongen.
De witte haai is vivipaar. Dat betekent dat het embryo zich in een ei ontwikkeld, maar nog wel in het moederlichaam uitkomt. Bij de witte haai gebeurt de bevruchting inwendig. Als haaien gaan paren, zwemt het mannetje het vrouwtje achterna. Het mannetje bijt het vrouwtje in haar vin, net alsof ze aan het vechten zijn. Ze paren altijd tijdens het zwemmen. Het mannetje brengt zijn sperma met behulp van zijn buikvin in het lichaam van het vrouwtje.
Na de geboorte kan het babyhaaitje gelijk voor zichzelf zorgen. De moederhaaien laten hun jongen direct vrij en kijken niet meer naar ze om.

De zintuigen

De witte haai kan bloed en geuren ontdekken over een afstand van 1 km. Hij kan een geurspoor zeer nauwkeurig tégen de waterstroom in volgen en schakelt over op zijn andere zintuigen als hij zijn prooi tot een afstand van 150 m is genaderd. Met zijn zintuigholten en zijlijnsysteem registreert hij feilloos de beroering die wordt veroorzaakt door beweging in het water en hij is bijzonder gevoelig voor onnatuurlijke geluiden en bewegingen, zoals bijvoorbeeld een gewond dier maakt.
Haaien gebruiken hun ogen zodra ze op 25 m afstand van de prooi zijn, zelfs als er weinig licht is. Zo kunnen ze hun kaken optimaal gebruiken als ze aanvallen.
Een ander zintuigsysteem dat elektrische stromen kan waarnemen, die worden veroorzaakt door levende wezens, komt in werking als de haai zijn prooi zeer dicht is genaderd. Hoe meer de prooi vecht, des te groter wordt de elektrische stimulatie die de haai registreert.

De kaak

Een beet van de grote witte haai is bijzonder krachtig. De meeste schade wordt aangebracht als de rijen achterwaarts gerichte, driehoekige tanden over elkaar schuiven. De rijen driehoekige tanden in de bek van de haai worden voortdurend vervangen. Elke tand heeft een zaagrand en is daardoor maximaal scherp.

De aanval

Net voor de aanval trekt de haai zijn lippen naar achter en trekt hij z'n snuit op, zodat z'n angstaanjagende tanden te voorschijn komen. De haai bijt en grijpt zijn prooi niet alleen, hij schudt hem ook rond in het water, waarbij hij grote stukken vlees kan afbijten. Als de prooi erg groot is, neemt hij een enorme hap en schudt net zolang heen en weer tot er een groot stuk vlees losscheurt. Nadat de witte haai een zware wond bij de prooi heeft veroorzaakt neemt hij afstand, zodat hij niet verwondt kan worden bij de sparteling van de gewonde prooi. Als de prooi dood is - of bijna dood - nadert de haai weer.

Ander "voedsel"

De kaken van de grote witte haai, maar ook van andere grote haaien, klappen dicht als ze in aanraking komen met een groot voorwerp, een reflex die zelfs optreedt bij niet-levende voorwerpen. Dit verklaart waarom er in de magen van dode haaien voorwerpen als banden, fietsen, visgerei, plastic rommel en autolampen gevonden worden. De haai ziet het dus niet als voedsel maar is er per ongeluk op gestuit.