Clickertraining met Konijnen     
Een artikel van Patricia, Trice©
 


Positive reinforcement training betekent in het Nederlands positieve versterking training, en wordt in de volksmond ook wel clickertraining genoemd. Toch wordt de term clickertraining door professionele trainers niet of nauwelijks gebruikt. Dit omdat de clicker slechts een hulpmiddel is bij het echte trainen. De clicker zegt het konijn niet wat hij moet doen, het geeft slechts aan dat wat het dier op dát moment doet goed is. Hij kan later zijn beloning gaan halen. De clicker is dus ook géén beloning!

Waarom Positive reinforcement training?
Het positive reinforcement is een diervriendelijke manier om je konijn dingen af te leren. Maar het is ook zeer geschikt om dingen voor elkaar te krijgen die je op andere manier niet zo makkelijk voor elkaar krijgt. Bijvoorbeeld vrijwillig in en uit de reiskoffer voor een trip naar de dierenarts of vrijwillig meewerken bij een health check. Daarnaast is het ook een mentale en fysieke stimulatie voor je konijn.

Positieve versterking
Positieve versterking is alles wat zou kunnen meewerken aan de waarschijnlijkheid dat het gedrag zal worden herhaald. Een positieve versterking is iets wat het konijn erg op prijs stelt zoals bijvoorbeeld voedsel, aanhaling of lofwoorden.
Elk gedrag dat een konijn vertoond kan positief worden versterkt. Wanneer een gedrag niet vertoont wordt kan het dus ook niet versterkt worden.

Negatieve versterking
Tegenover positieve versterking staat negatieve versterking. Dit is iets wat het konijn graag wil vermijden, zoals bijvoorbeeld een tikje, onaangenaam geluid of gemopper. Een negatieve versterking is géén straf!
Een straf komt namelijk altijd pas al het gedrag al is geweest. Het konijn snapt dan niet waarvoor hij precies gestraft wordt. Dit kan lijden tot verwarring en angst en neemt het gedrag helemaal niet weg.
Een negatieve versterking gebeurt op het moment zelf wanneer een konijn ongewenst gedrag vertoont. De negatieve versterking kan ongedaan gemaakt worden door gedragsverandering van het konijn. Als er geen eind komt aan de negatieve versterking bij verandering naar goed gedrag, is er ook geen sprake van versterking.

Primaire versterking en secundaire versterking
In het versterken is er sprake van een primaire versterking en secundaire versterking. 
            Primaire versterking
De primaire versterking is een beloning in de vorm van voedsel. Het voedsel werkt hierbij als motivatie voor het konijn. Het stukje voedsel wat je wil gebruiken als versterking moet zo klein zijn als dat je konijn accepteert en ervoor wil werken. Bij een te grote stuk voedsel is het konijn te lang bezig met eten en zit je konijn al snel vol. Bij één trainingsessie per dag kun je ongeveer ¼ van zijn dagelijkse voedsel als versterking gebruiken. De rest geef je dan zonder tegenprestatie.
Dan is er ook nog de "jackpot". De jackpot wil zeggen dat de beloning veel groter is dan normaal. Het geeft je konijn een element van verassing in het trainen. Daardoor zal hij extra gemotiveerd zijn om "het goed te doen". Een jackpot kan ook zijn om een plotselinge vooruitgang te belonen. 
            Secundaire versterking
De secundaire versterking is eigenlijk alles wat geen voedsel is maar wel als prettig wordt ervaren door het konijn. Dus dat kan een speeltje, een aanhaling of zelfs je bemoedigende woorden.

De timing van versterking
De timing van de versterking is zeer belangrijk. Dat wil zeggen dat je konijn weet dat het gedrag wat op dát moment vertoond goed of fout is. Dat kun je door middel van een overbruggingsignaal heel goed bereiken.

Overbruggingssignaal
Een overbruggingssignaal is een geluid (bijvoorbeeld de clicker), gebaar of ander signaal dat goed is te herkennen voor je konijn. Het overbruggingssignaal verteld het dier op het moment dat een bepaald gedrag voordoet, dat wat hij doet goed is. Pas daarna kan hij zijn beloning komen halen. Je kunt immers moeilijk je konijn een snoepje geven als hij bijvoorbeeld net een gewenste sprong maakt.
Je konijn zal heel snel een verband leggen tussen de overbruggingssignaal en de beloning.
Wanneer je je konijn eenmaal een overbruggingssignaal hebt aangeleerd zul je er voorzichtig mee moeten omgaan in het gebruik. Wanneer je dat niet doet zal het zijn kracht verliezen.
En als een gedrag eenmaal aangeleerd is, is het overbodig om dat gedrag te blijven versterken. Je zult het gedrag op onvoorspelbare momenten moeten versterken. Dit weer vanwege het element van verassing. Wanneer je niet elke keer versterkt is het voor je konijn een verassing wanneer hij wél versterkt wordt, waardoor hij vaker zijn best zal doen. We noemen dit ook wel het "variabel versterkingsplan".

Shaping
Shaping is elke lichte neiging naar het gedrag dat je je konijn wilt trainen versterken, totdat je uiteindelijk je doel bereikt. Shaping is dus eigenlijk een stappenplan naar het gewenste gedrag, dit heet "successievelijke benadering" (of ook wel "successive approximation".)
Het stappenplan om het gedrag voor elkaar te krijgen moet ook een omschrijving bevatten die bepalen hoe, wanneer en waarom dit gedrag versterkt moet worden. Een duidelijk stappenplan helpt bij een onverwachte vooruitgang. Zo weet je altijd meteen wat de volgende stap is en hoe je dat moet bereiken.

Shaping regels
1.         Wees realistisch!
2.         Train altijd maar één ding tegelijk.
3.         Begin pas een "variabel versterkingsplan" als het gedrag er goed
             ingetraind zit.
4.         Bij het aanleren van een nieuw gedrag moet je soepel beginnen.
5.         Blijf je konijn altijd één stap voor!
6.         Wissel niet halverwege van trainer.
7.         Zoek een alternatief wanneer een methode niet blijkt te werken.
8.         Onderbreek nooit zomaar een trainingsessie!
9.         Wanneer een gedrag afzwakt, ga je terug naar de beginselen.
10.      Sluit elke trainingsessie goed af!

Dan hier de uitleg bij de volgende shaping regels:
            1.  Wees realistisch!
Weet wat je wel en niet kan verwachten van een konijn. Probeer nooit te streven naar onmogelijk gedrag.
            2.  Train altijd maar één ding tegelijk.
Voordat je door kunt gaan met een ander gedrag aan te leren moet je het gedrag waaraan je werkt eerst goed zijn. Doe je dat niet kan dat veel verwarring veroorzaken bij je konijn.
            3.  Begin pas een "variabel versterkingsplan" als het gedrag er goed ingetraind zit.
Om een "variabel versterkingsplan" te kunnen toepassen moet het gedrag goed op commando uitgevoerd kunnen worden. Doe je dat niet, kun je helemaal opnieuw beginnen!
            4. Bij het aanleren van een nieuw gedrag moet je soepel beginnen.
Wees niet te streng wanneer een gedrag voor het eerst wordt geshaped. Wanneer het gedrag steeds meer begint te vormen kun je wat strenger worden.
            5. Blijf je konijn altijd één stap voor!
Om je konijn een stap voor te blijven met het trainen, moet je een goede stappenplan hebben. Daarin staat de volgende stap zodat jullie beiden niet voor een verassing komen te staan.        
            6. Wissel niet halverwege van trainer.
Vooral bij konijnen waarbij het lang geduurd heeft voor er een vertrouwensband is, is deze regel heel belangrijk. Het wisselen van trainer kan vertraging opleveren in het hele trainingsproces. Daarnaast kan een andere trainer net dingen iets anders doen, waardoor je toch een verschil hebt wat weer tot verwarring kan lijden bij het konijn.
            7. Zoek een alternatief wanneer een methode niet blijkt te werken.
Sommige stappen in het stappenplan kunnen niet werken voor het individu. Je zult dan je stappenplan moeten aanpassen.
            8. Onderbreek nooit zomaar een trainingsessie!
Je konijn zal denken dat het gestraft wordt door een trainingsessie acuut af te breken. Maak je trainingsessie af voordat je andere dingen gaat doen. Laat je dan tijdens een sessie door niks of niemand aflijden. 
           9. Wanneer een gedrag afzwakt, ga je terug naar de beginselen.
Het kan zijn dat een bepaald gedrag begint vast te raken of afzwakt. Je zult dan weer opnieuw moeten beginnen met het gedrag opnieuw aan te leren.
            10. Sluit elke trainingsessie goed af!
Elke trainingsessie dient goed afgesloten te worden. Je moet altijd goed eindeigen met een sessie, dit zodat je konijn het de volgende keer weer sneller oppikt.

Wanneer kun je spreken van getraind gedrag?
Je kunt pas spreken van getraind gedrag wanneer je al de volgende 3 punten voldoet:           
1.     Wanneer je een commando geeft, er meteen op gereageerd wordt door
         het commando uit te voeren.
2.     Het gedrag doet zich nooit voor als je er niet om gevraagd hebt.
3.     Wanneer je "op" zegt en daarmee opzitten bedoelt, mag je konijn niet gaan
         liggen, en moet dus gaan opzitten.

Afleren van ongewenst gedrag
Om je dier iets te kunnen afleren zijn er 8 methodes die je kunt toepassen:
1.         Het dier afmaken
2.         Bestraffing
3.         Negatieve versterking
4.         Laten wegsterven van een gedrag
5.         Een onverenigbaar gedrag trainen
6.         Koppel het gedrag aan een signaal
7.         Shape de afwezigheid van de gedraging
8.         Motivatie veranderen

De eerste 3 methoden vind ik veel te cru om bij een konijn toe te passen, en daarom ga ik hier verder ook niet op in. De 4de methode is niet cru, maar hoort wel bij de negatieve methodes. Het is ook een methode die vaak niet helpt bij konijnen.
De laatste 4 methoden zijn positieve manieren om van ongewenst gedrag af te komen.
            5. Een onverenigbaar gedrag trainen
Bij deze methode train je eigenlijk een ander gedrag, waardoor het onmogelijk is om het ongewenste gedrag nog langer uit te voeren.   
            6. Koppel het gedrag aan een signaal
Bij deze methode wordt er bedoelt dat je juist gaat versterken op het ongewenst gedrag. Uiteindelijk kun je dan een commando koppelen aan het gedrag. Door het commando steeds minder te geven zal het gedrag wegsterven.
            7. Shape de afwezigheid van de gedraging
Bij deze methode shape je de afwezigheid van een bepaald gedrag. Stel je konijn bijt continu op de tralies van zijn hok, dan versterk je het moment dat hij niet op de tralies bijt. Eigenlijk beloon je je konijn dus voor het uitblijven van het ongewenste gedrag.
            8. Motivatie veranderen
Deze methode is zeer effectief. Door de motivatie van het ongewenst gedrag te elimineren kan je konijn het gedrag niet meer uitvoeren. Dit is een effectieve manier bij het kabel knagen in huis. Door de kabels netjes weg te werken is de motivatie verdwenen en kan je konijn dus niet meer op de kabels knagen.

Hoe begin je met de clickertraining?
Voordat je ook maar begint te klikken met de clicker moet je een goede vertrouwensband met je konijn hebben.
De stappen naar het werken met een clicker:
1. Aanwezig zijn
2. Voeren uit je hand
3. Voeren uit je hand en geluid van de clicker laten horen
4. Het gebruik van de clicker om gedragingen te versterken
            1. Aanwezig zijn
Heb je een konijn die heel aanhankelijk is, is dit een eitje. Maar sommige konijnen zijn erg schuw en vinden de aanwezigheid van een persoon in de buurt erg eng. Ga gewoon bij het hok zitten en doe verder niks. Observeer je konijn, maar blijf hem niet aanstaren.
            2. Voeren uit je hand
Als je konijn je aanwezigheid niet meer eng vind en zelfs vanzelfsprekend beschouwt kun je door met de volgende stap. Biedt je konijn voorzichtig voer aan. Leg het eerst een beetje voedsel neer op een plek waar hij niet bang is te komen. Probeer je konijn steeds iets dichterbij te laten komen. Zorg ervoor dat je jezelf niet opdringt aan je konijn. Uiteindelijk moet je dan zover zijn dat hij voer uit je hand wil aannemen. Hier kan bij een zeer angstig konijn heel wat tijd over heen gaan zitten.
            3. Voeren uit je hand en geluid van de clicker laten horen
Als je konijn eenmaal makkelijk voer uit je hand wil eten kun je hem laten wennen aan het geluid van de clicker. Dat doe je door je konijn het stukje voedsel te laten pakken en daarna het geluid van de clicker te laten horen. De eerste paar keren kan het zijn dat je konijn nog iets schrikt van het geluid. Zijn ze het geluid gewent, geef ze dan voedsel en klik tegelijker tijd. Gaat dat goed, kun je eerst de clicker laten horen en dan wat lekkers geven. 
            4. Het gebruik van de clicker om gedragingen te versterken
Pas als je konijn door heeft dat een klik een beloning krijgen is kun je verder. Nu kun je pas echt beginnen met gewenste gedragingen te versterken.

Waar koop je een clicker?
Omdat ik deze vraag veelvuldig heb gekregen, zal ik hier het antwoord neerzetten. Clickers zijn te koop in dierenwinkels, en dan voornamelijk bij de honden afdeling.
Ik heb de volgende clicker in gebruik:
Clicker
Dit is een hele simpele clicker, en ik heb me laten vertellen dat er ook luxere varianten zijn, waarvan de volume van de click te regelen is.


Wil je nou weten hoe een clickertraining sessie eruit ziet bij konijnen, kun je de volgende link bekijken:
Filmpje 


Bij deze dan eindelijk een filmpje van de training van Kismo. Het is weer de eerste keer na zijn ziekteperiode dat ik met hem aan de slag ben gegaan. Hij pakte het allemaal zo snel weer op, dat ik gewoon kon verder gaan waar we de vorige keer zijn gebleven. We zijn de vorige keer geëindigd bij het inlopen van de reiskoffer.
Clickertraining met Kismo


Ook met Keltya ben ik al bezig met Clickertraining. Ook hij pakt het heel snel op. Hij heeft eerst een paar keer gekeken bij Kismo. De eerste keer dat ik hem wou trainen liep hij meteen naar de target (= de stok). Vanaf dat punt zijn we verder gegaan. Hij is nu zover dat hij het woordje Target begrijpt en ernaar toe gaat. Maar volgen snapt hij nog niet helemaal. 
Clickertraining met Keltya



Ik wens je heel veel succes en plezier bij het trainen van je konijn!


sitebalk
 

Bron:
Het eerste filmpje:   www.clickertraining.tv
Ik heb mijn inspiratie voor dit stuk uit het boek "Stoppen met blaffen" van "Karen Pryor".


Let op!!!
Deze pagina gaat volledig over trainen met betrekking tot konijnen. Er zijn dus delen weggelaten die misschien cruciaal zijn voor het trainen van andere dieren.


naar boven