Genetica & kleuren

Hamsterfokkers willen vaak, naast lieve en gezonde hamsters, ook mooie kleurtjes. Door geneticacodes in tabellen te zetten is te bepalen welke kleuren een kruising van bepaalde hamsters op zal leveren.
Ik vind het zelf erg interessant en leuk, daarom worden hier de belangrijkste dingen uitgelegd die je moet weten om dit soort dingen uit te rekenen. Als je meer 'wetenschappelijke' informatie, in officiëlere taal, over genetica wilt lezen, kan dat op deze site.

Van elke ouder een beetje
Hamsters krijgen van allebei hun ouders genen mee, informatie die de 'opbouw' van de hamster bepaalt. Zo wordt bijvoorbeeld hun grootte bepaald, en hun uiterlijk. Van elke ouder krijgt de hamster een deel van de informatie mee. Zo ook bij de informatie over de vacht. Deze wordt in een code gezet, die uit letters bestaat.

Recessief/dominant
Als een kleur dominant is, betekent dat dat een hamster deze kleur maar van één ouder hoeft te krijgen om ervoor te zorgen dat zijn vacht deze kleur wordt. In de code begint het met een hoofdletter, als de hamster deze kleur heeft. Als de hamster deze kleur niet heeft, begint het met een kleine letter.
Voorbeeld: De kleur zilvergrijs is dominant. De code hiervan is Sg als de hamster het heeft geërfd en sg als hij het niet heeft geërfd.
Recessief betekent dat de hamster van allebei de ouders deze kleur nodig heeft om ervoor te zorgen dat deze kleur zichtbaar wordt. Krijgt de hamster deze kleur maar van één ouder mee, dan is hij 'drager' van deze kleur. Deze staat dan wel in zijn genetische code, maar je kunt het niet aan de hamster zien. De hamster kan deze kleur wel doorgeven aan zijn kinderen. Zo kan het dus gebeuren dat twee hamsters met dezelfde kleur kleintjes krijgen met een hele andere kleur!
Voorbeeld: De kleur crème is recessief en de code is e als de hamster het heeft geërfd en E als de hamster het niet heeft geërfd.

Uitzonderingen
Er is één kleur die door de ouders per geslacht anders wordt overgebracht: geel. Voor de mannetjes geldt dat ze maar één keer geel kunnen krijgen. Als dit zo is, zijn ze geel. Ze kunnen het dus niet dragen zonder dat het te zien is. Als vrouwtjes twee keer geel krijgen, zijn ze ook helemaal geel. Krijgen ze het maar van één ouder, dan worden ze gevlekt, geel en een andere kleur. Dit wordt schildpad genoemd. Verder is er nog driekleur, dit is een hamster met witte en gele vlekken en vlekken van een andere kleur (veroorzaakt door schildpad met wit, witband of vlekken).

Dan is er nog een kleur die erg bekend is: goud. Een hamster is alleen goud als hij geen dominante kleuren heeft gekregen, en van recessieve kleuren hooguit één.

Toepassing
Als we nu kijken naar een genetische code, dan kan deze EeSgsg zijn. Dit betekent dat de hamster van de ene ouder wel crème heeft gekregen (e) en van de ander niet (E). Van de één heeft hij ook grijs gekregen (Sg) en van de ander niet (sg). Omdat crème recessief is en de hamster er hier maar één van heeft, heeft zijn vacht deze kleur niet, maar draagt de hamster hem. De kleur zilvergrijs is dominant, dus is er maar één voor nodig om er voor te zorgen dat de vacht van de hamster deze kleur heeft. Dit betekent dat deze hamster een grijze vacht heeft en, als hij met een hamster die crème is of crème draagt paart, de kleintjes crème kunnen worden.

Tabellen
Door de codes van vader en moeder hamster in een tabel te zetten, kan uitgerekend worden welke kleuren er in het nestje zullen zitten. Dit is alleen mogelijk als bekend is welke kleuren vader en moeder hebben en dragen. Hiervoor kun je kijken welke kleuren de ouders en broertjes/zusjes van vader en moeder hebben. Zelfs als je zo ver terug bent gegaan in de stamboom, kan er nog wel eens een recessieve kleur in het nestje opduiken die nog meer terug in de stamboom voorkwam.
Aan de hand van een voorbeeld met een zilvergrijs vrouwtje dat crème draagt en een crème mannetje zal ik uitleggen hoe de tabellen werken.

De code van het vrouwtje is EeSgsg (e is crème, Sg is grijs), die van het mannetje eesgsg. In de tabel wordt de code van het vrouwtje opgesplitst in de verschillende combinaties van letters, in dit geval grijs en crème: E met Sg, E met sg, e met Sg en e met sg. Het mannetje heeft twee verschillende letters: e en sg.
Zo worden de letters in een tabel gezet:
Tabel1
Vervolgens maak je een code. In het linker vakje komt E met e en Sg met sg te staan, dus EeSgsg. Dit doe je ook met de andere vakjes, zodat de tabel er zo uit komt te zien:
Tabel2
Nu kun je bedenken welke kleuren de codes voorstellen, of het opzoeken. De eerste code, EeSgsg, is dezelfde als die van het vrouwtje: grijs en drager van crème.
De tweede, Eesgsg, is goud en drager van crème. Deze heeft namelijk geen dominante kleur (sgsg) en van de recessieve kleur, crème, één (Ee).
De derde code, eeSgsg, is een lastige. Omdat deze twee keer crème heeft, zou je zeggen dat hij crème is. Maar één keer dominant grijs is ook al genoeg om de hamster grijs te maken. Deze code heeft een aparte naam: off-white. Dit is een kleur die iets lichter is dan crème, door het grijs.
De laatste code, eesgsg, is crème. Er is namelijk geen grijs, en twee keer crème.

Tenslotte kun je nog de percentages uitrekenen, om te kijken hoeveel kleintjes in het nest de kleuren krijgen. Deel het aantal vakjes met de code voor een bepaalde kleur door het totale aantal vakjes en vermenigvuldig dit met honderd. In dit geval is het voor elke kleur 1/4 * 100 = 25%. In theorie zou 25% van dit nest dus grijs moeten zijn.
Natuurlijk komt dit niet altijd precies uit, maar hoe groter het percentage, hoe groter de kans dat een kleur in het nest zit.

Kleur
Kleuren met een eigen letter zijn de basiskleuren en de andere kleuren zijn combinaties van verschillende kleuren.
De kleuren bestaan uit kleuren met uitmonstering en eenkleuren. Hamsters met uitmonstering hebben een donkere vlek op hun kop, strepen op hun wang (kaakstrepen), vlekken in de vorm van een halve maan erboven en eronder en donker gekleurde haarpunten (ticking). Eenkleuren zijn, zoals de naam het al zegt, hamsters met maar één kleur. Geen uitmonstering dus.

Genetische codes van een aantal basiskleuren*:
- Crème d.o.** = e, recessief
- Oranje (altijd r.o.***) = p, recessief
- Zwart = a, recessief
- Geel = To, per geslacht (zie uitzonderingen)
- Zilvergrijs = Sg, dominant (meest voorkomend grijs in Nederland)
- Donkergrijs = dg, recessief
- Lichtgrijs = Lg, dominant
- Wit = cd, recessief (wit met donkere oren en rode ogen)
- Umbrous = U, dominant (maakt kleuren donkerder)
- Robijnoog = ru, recessief (zorgt voor rode ogen)
- Roest = b, recessief (donkergoud/bruin)

* = tussen haakjes staat een beschrijving, als die niet duidelijk uit de naam blijkt
**d.o. = donkeroog (met donkere ogen)
***r.o. = roodoog (met rode ogen)

Er zijn een heleboel combinaties van kleuren mogelijk die een eigen naam hebben, te veel werk voor mij om op te zoeken en te typen. Bij 'Links' kun je een aantal sites vinden met foto's en informatie over deze kleuren.


Vachttype
Naast de kleuren, is er ook nog verschil in vachttype. Behalve normaalharige, zijn er ook langharige hamsters en hamsters met rex- en satijnbeharing. Bij langhaar hebben de mannetjes vaak langere haren dan vrouwtjes.

De genetische codes hiervan zijn:
- Satijn = Sa, dominant (met een glans)
- Rex = rx, recessief (wollig)
- Langhaar = l, recessief

Tekening
Een hamster met een bepaalde kleur en vachttype kan ook nog een bepaalde tekening hebben. Zo zijn er hamsters met vlekken en een witte band over de rug.

De genetische codes:
- Witband = Ba, dominant (witte band over het lijf)
- Dominant spot = Ds, dominant (wit met vlekken van een andere kleur en een witte buik)
- Piebald = s, recessief (wit met vlekken van een andere kleur over het hele lijf)
- Recessive dappled = rd, recessief (wit lijf met witte vlek op gekleurde kop en witte vlekken op gekleurd achterlijf)
- Roan = Wh, dominant (bij hamsters met crème in de code witte en gekleurde haren door elkaar, bij hamsters zonder crème in de code een witte buik, dit laatste wordt white bellied genoemd)

Gevaarlijke of af te raden kruisingen
Een aantal combinaties van kleuren of tekeningen hebben ongewenste effecten:

- Een kruising van twee lichtgrijze hamsters of hamsters met dominant spot geeft kleine nesten.
- Een kruising van twee roan of white bellied hamsters levert zwakke hamsters zonder ogen op.
- In een nestje van twee rex hamsters zullen zwakke kleintjes zitten, twee rex dragers geeft geen problemen.
- Twee hamsters met satijnbeharing geeft hamsters met een dunne vacht.

Foto's
Hoe ziet dat er in het echt nou allemaal uit? Hieronder vind je wat foto's van hamsters met verschillende kleuren, tekeningen en vachttypes.

Satijn
 
Dit is een hamster met satijnbeharing. De kleur is crème, maar verschilt door de glans van die van een normaalhaar crème. (Ieniemienie van Joke)

Langhaar
Hier zie je een mannelijke hamster met langhaar en een mislukte witband. De witband is mislukt, omdat hij onderbroken wordt door het goud. (Pluis van Yvon)

Uitmonstering
Deze hamster is goud umbrous. Hier zie je duidelijk de uitmonstering en door het umbrous is de buik, die bij een gouden hamster wit is, iets grijzer. (Arwen van mij)

Witband
Deze hamster is crème en heeft een gelukte witband, recht en over het hele lijfje. (Stuffie van mij)

Grijs
Dit is een zilvergrijze hamster, waarbij op de kop het crème dat ze draagt een beetje door het grijs heen schemert. (Cyra van mij)

Geel
Aan de uitmonstering (vooral de kopvlek is hier goed te zien) is te zien dat deze hamster geel is, al lijkt hij wel crème. Crème is namelijk een éénkleur, zonder uitmonstering dus. (Elwyn van mij)